Tomasz Grzelak

Podsumowanie Mechanizmów Obronnych

Mechanizmy Obronne, pojęcie wprowadzone przez twórcę psychoanalizy, Zygmunta Freuda oraz przejęte przez współczesną psychologię. Oznacza metody radzenia sobie z wewnętrznymi konfliktami (u mnie Trollem) w celu ochrony osobowości (ego), zmniejszenia lęku, frustracji i poczucia winy. Na ogół są one nawykowe oraz najczęściej przecież - nieuświadomione.

Występują u praktycznie każdego człowieka i pełnią rolę przystosowawczą, są niezbędne do radzenia sobie w różnych sytuacjach życiowych. Mechanizmy obronne są jednak zawsze zniekształceniem zachowania lub oglądu rzeczywistości, stosowane nadmiernie lub nieadekwatnie do sytuacji utrudniają funkcjonowanie. Dobrze, gdy w Twoim zachowaniu jest ich duży repertuar, a ich dobór i intensywność jest zależna od sytuacji (elastyczność stosowania). Możesz wówczas mówić o efektywności i braku patologii związanej z mechanizmami obronnymi.

Mechanizmy obronne ego
Opisane do tej pory w cotygodniowych materiałach mechanizmy obronne można poklasyfikować na przykład w następujący sposób:
• Techniki unikania działania: represja (wyparcie), nadmierna samokontrola, supresja (tłumienie), zwlekanie (odraczanie), zachowania obsesyjno-kompulsywne
• Techniki przemieszczenia: acting-out, fiksacja, inwersja, kompensacja, konwersja, przeniesienie, regresja, sublimacja, substytucja, asceza, reakcje upozorowane, zaprzeczane własnemu działaniu z przeszłości, zaprzeczanie istnieniu czegoś, nawykowe, utrwalone wzorce zachowań (np. uległość, agresja (psychologia), unikanie, samochwalstwo, dążenie do niezależności, podejrzliwość), omdlenie, robienie się słabym, chorym lub zmęczonym
• Techniki zniekształcania rzeczywistości: dewaluacja, dysocjacja, fantazjowanie, nieuzasadniona generalizacja, idealizacja, intelektualizacja, maskowanie, odwracanie sensu, projekcja, racjonalizacja, rozszczepienie (splitting), selektywny brak uwagi, symbolizacja, zaprzeczanie
• Techniki przyjmowania cudzych zachowań: identyfikacja, inkorporacja, introjekcja, konformizm, internalizacja
• Mechanizmy złożone, łączące kilka z powyższych: negatywizm, pokuta, naprawienie zła, odwracanie uwagi, samorozgrzeszanie się, tracenie zainteresowania, zemsta, przesądy

Moralne mechanizmy obronne
Na szczególną uwagę zasługują też tzw. moralne mechanizmy obronne, czyli takie, które pozwalają Ci wciąż uważać się za dobrego człowieka pomimo naruszania własnych zasad moralnych. Można tu wyróżnić np.:
• racjonalizacja “złych” czynów jako środków do wyższego dobra
• eufemizmy - nazywanie “złych” czynów mniej negatywnymi nazwami
• porównania - porównywanie własnych “złych” czynów z jeszcze gorszymi czynami innych ludzi
• rozmycie odpowiedzialności - dzielenie się winą z innymi • przemieszczenie odpowiedzialności - uzasadnianie “złych” czynów jako dopuszczonych przez jakiś wyższy autorytet
• wyparcie konsekwencji - ignorowanie negatywnych konsekwencji swoich czynów
• dehumanizacja ofiar swoich czynów.
• zewnętrzna atrybucja winy - obwinianie ofiar np. o to, że prowokowały. Skrajne postaci mechanizmów obronnych, to nerwice oraz fobie są często po prostu przerośniętymi ponad miarę mechanizmami obronnymi. Za skrajny przypadek przerostu mechanizmów obronnych można nawet uznać psychozy, w których wizja świata ulega takiemu zniekształceniu, że uniemożliwia normalne funkcjonowanie.

Psychoanalityczne rozumienie mechanizmów obronnych jest w psychoanalizie nieco inne od proponowanego przez psychologię, a także znacznie szersze w stosunku do klasycznej psychoanalizy:
• Narcystyczne mechanizmy obronne - zaprzeczenie, zniekształcenie, prymitywna idealizacja, projekcja (psychotyczna), identyfikacja projekcyjna, rozszczepienie
• Niedojrzałe mechanizmy obronne - acting-out, blokowanie, hipochondryzacja, introjekcja, zachowania pasywno-agresywne, projekcja (niepsychotyczna), regresja, fantazje schizoidalne, somatyzacja, dysocjacja, eksternalizacja, zahamowanie
• Neurotyczne mechanizmy obronne - kontrolowanie, przemieszczenie, intelektualizacja, izolowanie, racjonalizacja, reakcja upozorowana (formacja reaktywna), represja (wyparcie), seksualizacja, odczynianie
• Dojrzałe mechanizmy obronne - altruizm, antycypacja, asceza, humor, sublimacja, supresja (tłumienie), reparacja.

Niektórzy psychologowie transpersonalni uważają oświecenie, osiągane podobno w wyniku medytacji, za stan, w którym człowiek całkowicie pozbawiony jest mechanizmów obronnych. Aby to było możliwe, musi jednak być przestrzegany jakiś kodeks moralny, musi też zaniknąć obraz swojego “ja” (ego), aby nie było czego bronić. W przeciwnym razie dysonans poznawczy powodowany konfliktem między własnym obrazem siebie a obrazem uzyskiwanym od innych osób powodowałby olbrzymie frustracje i nerwicę, co stałoby w sprzeczności ze stanem oświecenia.

Dodaj komentarz

Design by social time